top-logo

16 Cemaziye'l-Ahir 1440

İş Hayatının İnsan Hayatına Sistematik Etkileri

İş Hayatının İnsan Hayatına Sistematik Etkileri

Zamanımızın büyük kısmını geçirdiğimiz işyerlerinde karşılaştığımız ve bizim için hayati öneme sahip birçok konu vardır aslında bunun öneminin farkında olmak veya olmamak yeri ve zamanı geldiğinde bizlere birçok yarar sağlayacak veya zarar getirecektir.

Bu yazımda sizlere faydalı olabilmek adına İş yaşamında ciddi müeyyideleri olan mühim bazı konulara değineceğim.

İş sözleşmesi nedir? Deneme süresi nedir?  İşten çıkış kodları nelerdir ne anlama gelir?  Brüt ve Net ücret nedir?  Kıdem ve İhbar tazminatı, İhbar süreleri, Asgari geçim indirimi ve hesaplanması gibi konuları paylaşacağım.

İş sözleşmesi: 4857 sayılı İş Kanunu’na göre iş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) çalışmayı, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi taahhüt etmesinden oluşan iki taraflı sözleşmedir. Karşımıza en çok çıkabilecek İş sözleşmeleri Belirli süreli, belirsiz süreli ve kısmi süreli iş sözleşmeleridir. Çalışma süresi belirli bir süreye bağlanmış ise belirli süreli bağlanmamış ise belirsiz süreli iş sözleşmesi, kişi haftalık çalışma saati olan 45 saatin altında bir çalışma yapacak ise (Örn: çalışmaya devam eden emekli doktorlar) kısmi süreli iş sözleşmesi imzalatılır. ‘’Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile işe başlamakta her zaman fayda vardır.’’

Deneme süresi: Deneme süresi tüm iş sözleşmelerinde en fazla iki aydır. Fakat deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. ‘’Deneme süresi içinde taraflar (işçi veya işveren) iş sözleşmesini bildirim süresine (ihbar süresine) uymadan, çalıştığı günlerin haklarını almak koşuluyla sözleşmeyi tazminatsız feshedebilirler.’’

 İşten çıkış kodları: İşten çıkış kodları işçinin işe son vermesi veya işveren tarafından işine son verilmesi durumunda işverenin veya muhasebecisinin işten çıkış nedeni ifade eden ve SGK’ya bildirmekte olduğu kod dur. İşten çıkış bildirgesinde sağ orta kısımda yer almaktadır. Örneğin işçinin istifa ederek işten ayrılmasında ilgili kod 3 işveren ’in haklı bir neden göstermeden işten çıkarması kodu 4 aynı işverene ait farklı bir işyerine nakil kodu 16 Askerlik nedeniyle işten ayrılma kodu ise 12’dir. İşten ayrılma kodlarının önemi şu durumda ortaya çıkmaktadır. Örneğin 25 nolu işten ayrılış kodu İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesihtir. Eğer işçi aslında bu madde nedeniyle işten ayrılmamış ve işveren işten çıkışını bu koda göre yapmış ise bu madde işçinin sicilinde görüneceğinden farklı bir işe girebilmesi esnasında diğer işverenler açısından olumsuz bir değerlendirmeye neden olabilir. Bu nedenle ‘’işten ayrılırken işten çıkış bildirgesinin fotokopisini alarak sağ orta kısımda yer alan işten çıkış koduna bakmak fayda sağlayacaktır.’’

 Brüt ve Net ücret:

Net  maaş üzerine sosyal güvenlik primleri, işçi payı, gelir vergisi gibi kesintilerin eklenmiş haline Brüt maaş ya da Brüt ücret denir.

Brüt ücret üzerinden aşağıdaki vergi kesintileri yapıldıktan sonra elinize geçen ücret ise net ücrettir.

SSK primi %14 dür.

İşsizlik sigorta fonu kesintisi %1 dir.

Gelir vergisi %15  dir.

Damga vergisi %07,59 dur.

‘’Bir iş görüşmesinde ücretin net mi brütten üzerinden mi verileceğinin sorulması veya bu konuya dikkat edilmesi gerekmektedir zira kurumsal firmalar genelde brüt üzerinden orta ve küçük ölçekli firmalar ise net ücret üzerinden ücret teklifinde bulunurlar.’’

Kıdem ve ihbar tazminatı:

Tek işverene bağlı olmak şartıyla değişik işyerlerinde en az bir yıllık çalışması olan işçi, iş sözleşmesini kanunda öngörülen koşullarda sona erdirmesi halinde kıdem tazminatını almayı hak eder. ‘’Kıdem tazminatı en son Brüt maaşınız x toplam yıl sayınızdır. Ayrıca alınan ikramiye, yol, yemek, özel sağlık sigortası gibi yardımlar var ise kıdem tazminatının artmasına direkt etki eder.’’

İhbar tazminatı ise Çeşitli sebeplerle işten çıkartılan işçiye çalışma süreleri göz önünde bulundurularak verilen tazminattır. Burada kanunun amacı hem işçiyi hem de işvereni işten ani ayrılmalardan veya çıkarmalardan dolayı işçi veya işverenin uğrayacağı mağduriyeti gidermektir. ‘’İhbar sürelerine uyulmadığı zaman işçi veya işveren çalışma süresine bağlı olarak hak ettiği ihbar süresi kadar maddi yaptırım uygulayabilir.’’

İhbar süreleri:

Hizmet Süresi Bildirim Süresi
6 aydan az olan çalışma dönemi için 2 hafta
6 aydan 1,5 yıla kadar olan çalışma dönemi için 4 hafta
1,5 yıldan 3 yıla kadar olan çalışma dönemi için 6 hafta
3 yıldan fazla olan çalışma dönemi için 8 hafta

 

Asgari geçim indirimi (AGİ)

Devletin bir işçiye bakmakla yükümlü olduğu kişilere bakarak, ödenen gelir vergisinin bir kısmının işçiye iade etmesidir. Kanuni bir hak olup devlet ile işçi arasında olan bir haktır net ücretten bağımsız olarak net ücret + AGİ şeklinde verilmesi gerekmektedir. Medeni durum, eşin çalışmaması ve çocuk sayısı AGİ ye direkt etki etmektedir. ‘’AGİ Kurumsal firmalarda Net ücrete eklenerek  ödenirken orta ölçekli ve küçük firmalarda maalesef net ücrete dahil edilmektedir.’’

AGİ nin hesaplanmasında;

İşçinin kendisi için %50

Çalışmayan ve herhangi bir gelir elde etmeyen eş için   %10

Çocukların her biri için ilk iki çocuk  %7,5 üçüncü çocuk için %10, diğerleri için ise % 5

oranları baz alınır.

Örneğin evli ve eşi çalışmayan bir çocuklu bir baba için AGİ oranı %67.5 tir.

Brüt asgari ücret x AGİ oranı x %15 (gelir vergisi) = Alınacak AGİ rakamı

Şeklinde hesaplanmaktadır.

 İş hayatı ve yasal haklarınızla ilgili bu ve benzeri konularda ve ayrıca Cv. hazırlama ve mülakat teknikleri konularında sizlere her zaman destek ve fayda sağlamayı bir borç bilir;  Zaman ayırdığınız için teşekkür ederim.

 

Yılmaz SOYLU

ş ilişkiler Birim Başkan Yardımcısı

Yazar : Yılmaz Soylu


Etiketler : AGİ | aylık | brüt aylık | çıkış kodları | ihbar tazminatı | iş | iş sözleşmesi | işçi | işveren | kıdem | net aylık |